YouTube channel, Science Gyan Hub
Hello Science Gyan Hub Family! ЁЯСЛ
ЁЯУШ UPTET
2026 рдХा рдирдпा рдПрд╡ं рдЕрдж्рдпрддрди рд╕िрд▓ेрдмрд╕ (рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े)
рдиीрдЪे UPTET
2026 рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕िрд▓ेрдмрд╕ Paper 1 (рдХрдХ्рд╖ा 1–5) рдФрд░ Paper 2 (рдХрдХ्рд╖ा 6–8) рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдЧू рд╣ै।
ЁЯУЭ UPTET
2026 рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкैрдЯрд░्рди
|
рд╡िрд╖рдп (Subject) |
рдк्рд░рд╢्рдиों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा |
рдЕंрдХ |
|
рдмाрд▓
рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрдзि (CDP) |
30 |
30 |
|
рднाрд╖ा-I
(рд╣िंрджी) |
30 |
30 |
|
рднाрд╖ा-II
(рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी/рдЙрд░्рджू/рд╕ंрд╕्рдХृрдд) |
30 |
30 |
|
рдЧрдгिрдд |
30 / 60 |
30 / 60 |
|
рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг
рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS – рдХेрд╡рд▓ Paper 1) |
30 |
30 |
|
рдХुрд▓ |
150 |
150 |
⏰ рд╕рдордп рдЕрд╡рдзि: 2 рдШंрдЯे 30 рдоिрдирдЯ
❌ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЕंрдХрди: рдирд╣ीं рд╣ै
ЁЯМР Language-II: рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдпा рдЙрд░्рджू рдоें рд╕े рдХोрдИ рдПрдХ рдЪुрди рд╕рдХрддे рд╣ैं।
ЁЯУЪ рд╡िрд╕्рддृрдд рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо (Detailed Syllabus)
1️⃣ рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрдзि (CDP)
ЁЯФ╣ рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕
·
рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдПрд╡ं рдЙрд╕рдХे рдЖрдпाрдо
·
рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдоाрдирд╕िрдХ, рд╕ंрд╡ेрдЧाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдХाрд╕
·
рд╡ंрд╢ाрдиुрдХ्рд░рдо
(Heredity) рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХा рдк्рд░рднाрд╡
ЁЯФ╣ рдЕрдзिрдЧрдо рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд
·
рдеॉрд░्рдирдбाрдЗрдХ рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдПрд╡ं рднूрд▓ рд╕िрдж्рдзांрдд
·
рдкाрд╡рд▓ॉрд╡ рдХा рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЕрдиुрдмंрдзрди
·
рд╕्рдХिрдирд░ рдХा рдк्рд░рдЪाрд▓рди рдЕрдиुрдмंрдзрди
·
рдкिрдпाрдЬे рдХा рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд
·
рд╡िрдЧोрдд्рд╕्рдХी рдХा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд
ЁЯФ╣ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрдзिрдпाँ
·
рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдПрд╡ं рд╕ूрдд्рд░
·
рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд╢िрдХ्рд╖рдг (Micro Teaching)
·
рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा (Inclusive Education)
ЁЯФ╣ рдоूрд▓्рдпांрдХрди
·
рд╕рддрдд рдПрд╡ं рд╡्рдпाрдкрдХ рдоूрд▓्рдпांрдХрди (CCE)
·
рдЙрдкрдЪाрд░ाрдд्рдордХ рд╢िрдХ्рд╖рдг
2️⃣ рднाрд╖ा-I (рд╣िंрджी) рдПрд╡ं рднाрд╖ा-II (рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी/рд╕ंрд╕्рдХृрдд/рдЙрд░्рджू)
ЁЯФ╣ рд╡्рдпाрдХрд░рдг
·
рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рд╡िрд╢ेрд╖рдг, рдХ्рд░िрдпा
·
рд╡ाрдЪ्рдп, рд╕ंрдзि, рд╕рдоाрд╕
·
рдЙрдкрд╕рд░्рдЧ-рдк्рд░рдд्рдпрдп
·
рддрдд्рд╕рдо-рддрдж्рднрд╡
·
рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी рд╢рдм्рдж
ЁЯФ╣ рдЕрдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢
·
рдЧрдж्рдпांрд╢ рдПрд╡ं рдХрд╡िрддा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдк्рд░рд╢्рди
ЁЯФ╣ рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг
·
рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
·
рд╕ुрдирдиा, рдмोрд▓рдиा, рдкрдв़рдиा рдФрд░ рд▓िрдЦрдиा рдХौрд╢рд▓
3️⃣ рдЧрдгिрдд
(Mathematics)
ЁЯФ╣ рдЕंрдХрдЧрдгिрдд
·
рд╕ंрдЦ्рдпा рдкрдж्рдзрддि
·
LCM рдПрд╡ं HCF
·
рд╡рд░्рдЧрдоूрд▓ рдПрд╡ं рдШрдирдоूрд▓
·
рднिрди्рди, рдк्рд░рддिрд╢рдд
·
рд▓ाрдн-рд╣ाрдиि
·
рд╕ाрдзाрд░рдг рдПрд╡ं рдЪрдХ्рд░рд╡ृрдж्рдзि рдм्рдпाрдЬ
ЁЯФ╣ рд░ेрдЦाрдЧрдгिрдд рдПрд╡ं рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдоिрддि
·
рдд्рд░िрднुрдЬ, рд╡ृрдд्рдд, рдЪрддुрд░्рднुрдЬ
·
рдЖрдпрддрди рдПрд╡ं рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓
ЁЯФ╣ рдмीрдЬрдЧрдгिрдд
·
рдЪрд░ рдПрд╡ं рдЕрдЪрд░ рд░ाрд╢िрдпाँ
·
рд░ैрдЦिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдг
·
рдШाрддांрдХ
ЁЯФ╣ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी
·
рдоाрдз्рдп, рдоाрдз्рдпिрдХा, рдмрд╣ुрд▓рдХ
·
рдмाрд░ंрдмाрд░рддा
4️⃣ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS – рдХेрд╡рд▓ Paper 1)
·
рдкрд░िрд╡ाрд░ рдПрд╡ं рдоिрдд्рд░
·
рдХाрд░्рдп рдПрд╡ं рдЦेрд▓
·
рдкрд╢ु-рдкौрдзे
·
рднोрдЬрди рдПрд╡ं рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп
·
рдЖрд╡ाрд╕ рдПрд╡ं рдкрд░िрд╡рд╣рди
·
рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди, рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा
·
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░्рд╡ рдПрд╡ं рдк्рд░рддीрдХ
5️⃣ рд╡िрдЬ्рдЮाрди /
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрдз्рдпрдпрди (рдХेрд╡рд▓ Paper 2)
ЁЯФ╣ рд╡िрдЬ्рдЮाрди
·
рдЧрддि, рдмрд▓ рдПрд╡ं рдКрд░्рдЬा
·
рдк्рд░рдХाрд╢
·
рдЕрдо्рд▓, рдХ्рд╖ाрд░ рдПрд╡ं рд▓рд╡рдг
·
рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा
ЁЯФ╣ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди
·
рдЗрддिрд╣ाрд╕ (рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ)
·
рднूрдЧोрд▓ (рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓, рднाрд░рдд рдХा рднूрдЧोрд▓)
·
рдиाрдЧрд░िрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░
ЁЯФО рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмिंрджु
✔ рдХुрд▓ рдк्рд░рд╢्рди: 150
✔ рдХुрд▓ рдЕंрдХ: 150
✔ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░рд╢्рди: 1 рдЕंрдХ
✔ рдХोрдИ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЕंрдХрди рдирд╣ीं
ЁЯУШ UPTET
2026 рдЧрдгिрдд (Mathematics) – рд╕ंрдкूрд░्рдг рдПрд╡ं рдмेрд╣рддрд░ीрди рдиोрдЯ्рд╕
рдпрд╣ рдиोрдЯ्рд╕ UPTET 2026 (Paper 1 рдПрд╡ं Paper 2) рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ूрдд्рд░, рдЯॉрдкिрдХ-рд╡ाрдЗрдЬ рд╕рдордЭाрдЗрд╢ рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
ЁЯзо 1️⃣ рд╕ंрдЦ्рдпा рдкрдж्рдзрддि (Number System)
ЁЯФ╣ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпाрдПँ: 1, 2, 3, 4, …
ЁЯФ╣ рдкूрд░्рдг рд╕ंрдЦ्рдпाрдПँ: 0, 1, 2, 3, …
ЁЯФ╣ рдкूрд░्рдгांрдХ: … -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3 …
ЁЯФ╣ рдкрд░िрдоेрдп рд╕ंрдЦ्рдпाрдПँ: p/q (рдЬрд╣ाँ q ≠ 0)
⭐ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ूрдд्рд░:
·
HCF ×
LCM = рджो рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХा рдЧुрдгрдирдлрд▓
·
рднाрдЬ्рдпрддा рдиिрдпрдо (2, 3, 5, 9, 11 рдХे рдиिрдпрдо рдЕрд╡рд╢्рдп рдкрдв़ें)
➗ 2️⃣ LCM рдФрд░ HCF
ЁЯФ╣ HCF (рдорд╣рдд्рддрдо рд╕рдоाрдкрд╡рд░्рддрдХ)
рджो рдпा рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕ाрдоाрди्рдп рднाрдЬрдХ।
ЁЯФ╣ LCM (рд▓рдШुрдд्рддрдо рд╕рдоाрдкрд╡рд░्рдд्рдп)
рджो рдпा рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХा рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рд╕ाрдоाрди्рдп рдЧुрдгрдЬ।
ЁЯУМ рд╢ॉрд░्рдЯ рдЯ्рд░िрдХ:
рджो рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХे рд▓िрдП –
[
LCM = \frac{рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХा рдЧुрдгрдирдлрд▓}{HCF}
]
ЁЯУК 3️⃣ рднिрди्рди (Fractions)
ЁЯФ╣ рдк्рд░рдХाрд░:
·
рд╕ाрдзाрд░рдг рднिрди्рди
·
рдоिрд╢्рд░ рднिрди्рди
·
рджрд╢рдорд▓рд╡ рднिрди्рди
ЁЯФ╣ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрддें:
·
рджрд╢рдорд▓рд╡ рдХो рднिрди्рди рдоें рдмрджрд▓рдиा
·
рднिрди्рдиों рдХा рдЬोрдб़, рдШрдЯाрд╡, рдЧुрдгा, рднाрдЧ
ЁЯТп 4️⃣ рдк्рд░рддिрд╢рдд (Percentage)
⭐ рд╕ूрдд्рд░:
·
рдк्рд░рддिрд╢рдд = (рднाрдЧ / рдХुрд▓) × 100
·
рд▓ाрдн % = (рд▓ाрдн / рдХ्рд░рдп рдоूрд▓्рдп) × 100
·
рд╣ाрдиि % = (рд╣ाрдиि / рдХ्рд░рдп рдоूрд▓्рдп) × 100
ЁЯТ░ 5️⃣ рд▓ाрдн рдФрд░ рд╣ाрдиि (Profit & Loss)
·
рд▓ाрдн = рд╡िрдХ्рд░рдп рдоूрд▓्рдп – рдХ्рд░рдп рдоूрд▓्рдп
·
рд╣ाрдиि = рдХ्рд░рдп рдоूрд▓्рдп – рд╡िрдХ्рд░рдп рдоूрд▓्рдп
ЁЯПж 6️⃣ рд╕ाрдзाрд░рдг рдФрд░ рдЪрдХ्рд░рд╡ृрдж्рдзि рдм्рдпाрдЬ
ЁЯФ╣ рд╕ाрдзाрд░рдг рдм्рдпाрдЬ (SI)
[
SI = \frac{P \times R \times T}{100}
]
ЁЯФ╣ рдЪрдХ्рд░рд╡ृрдж्рдзि рдм्рдпाрдЬ (CI)
[
A = P\left(1+\frac{R}{100}\right)^T
]
CI = A – P
ЁЯУР 7️⃣ рд░ेрдЦाрдЧрдгिрдд (Geometry)
ЁЯФ╣ рдд्рд░िрднुрдЬ
·
рдХोрдгों рдХा рдпोрдЧ = 180°
ЁЯФ╣ рд╡ृрдд्рдд
·
рдкрд░िрдзि = 2╧Аr
·
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ = ╧Аr²
ЁЯФ╣ рдЖрдпрдд
·
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ = рд▓рдо्рдмाрдИ × рдЪौрдб़ाрдИ
ЁЯФ╣ рд╡рд░्рдЧ
·
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ = рднुрдЬा²
ЁЯУж 8️⃣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдоिрддि (Mensuration)
ЁЯФ╣ рдШрди
·
рдЖрдпрддрди = рднुрдЬा³
ЁЯФ╣ рдмेрд▓рди
·
рдЖрдпрддрди = ╧Аr²h
ЁЯУШ 9️⃣ рдмीрдЬрдЧрдгिрдд (Algebra)
ЁЯФ╣ рд░ैрдЦिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдг:
ax + b = 0
ЁЯФ╣ рдкрд╣рдЪाрди (Identities):
·
(a +
b)² = a² + b² + 2ab
·
(a –
b)² = a² + b² – 2ab
ЁЯУИ ЁЯФЯ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी (Statistics)
·
рдоाрдз्рдп = рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХा рдпोрдЧ / рдХुрд▓ рд╕ंрдЦ्рдпा
·
рдоाрдз्рдпिрдХा = рдмीрдЪ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा
·
рдмрд╣ुрд▓рдХ = рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдмाрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрдЦ्рдпा
ЁЯОп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ुрдЭाрд╡
✔ рд╕ूрдд्рд░ों рдХी рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдХॉрдкी рдмрдиाрдПं
✔ рд░ोрдЬ 20–30 рдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХрд░ें
✔ рдк्рд░рддिрд╢рдд, рд▓ाрдн-рд╣ाрдиि рдФрд░ рдм्рдпाрдЬ рд╕े рдк्рд░рд╢्рди рдЕрдзिрдХ рдЖрддे рд╣ैं
✔ рд░ेрдЦाрдЧрдгिрдд рдХे рд╕ूрдд्рд░ рдпाрдж рд░рдЦें
ЁЯУМ рдоेрд░े рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рдЬुрдб़рдХрд░ рдЕрдкрдиी рддैрдпाрд░ी рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдПं рдФрд░ рдирд╡ीрдирддрдо рдЬॉрдм рдЕрдкрдбेрдЯ, рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рд╡ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣рд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ें।
ЁЯУЪ рдпрд╣ाँ рдЖрдкрдХो рд╕рдЯीрдХ рдиोрдЯ्рд╕, рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдФрд░ рд▓ेрдЯेрд╕्рдЯ рдЕрдкрдбेрдЯ рдПрдХ рд╣ी рдЬрдЧрд╣ рдоिрд▓ेंрдЧे, рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдкрдХी рд╕рдлрд▓рддा рдХी рддैрдпाрд░ी рдФрд░ рднी рдЖрд╕ाрди рд╣ो рдЬाрдПрдЧी। ЁЯЪА

0 Comments